O Zakopanem w Kazimierzu Dolnym

W niedzielę,  15 października 2017, w Muzeum Nadwiślańskim zostanie otwarta wystawa zatytułowana „Między treścią a formą. Zakopiańska kolonia artystyczna”. Zaprezentowane zostanie na niej zakopiańskie środowisko artystyczne z okresu jego kształtowania i największego rozkwitu – od 2. połowy XIX w. do 1939 r.

Zakopane tamtego czasu jest znakomitym tłem do pokazania przemian, jakie nastąpiły w sztuce polskiej, od malarstwa sięgającego jeszcze okresu romantyzmu, poprzez realizm, Młodą Polskę aż do awangardowego formizmu.

Wystawę „otworzą” prace tych artystów, których w okolice Zakopanego zwabił urok Tatr: romantyka Jana Nepomucena Głowackiego, jego ucznia Alfreda Schouppé i Aleksandra Kotsisa, dla którego pejzaż stał się tłem dla scen rodzajowych oraz możliwością ukazania miejscowego folkloru. Ale prawdziwa „zakopianina”, jak ją określił Witkacy, zaczyna się od lat 80. XIX w.

Zakopane staje się ośrodkiem ponad zaborowym, zachowującym pewnego rodzaju neutralność, uzyskując rangę symbolu narodowego. Przyciąga wielu artystów, literatów i ludzi nauki. Bardzo znamienny był moment pojawienia się w Zakopanem Stanisława Witkiewicza, inicjatora nowego myślenia o sztuce. I to od tego czasu zaczyna tu przyjeżdżać wielu artystów, którzy zostają na krócej lub na stałe: Leon Wyczółkowski, Włodzimierz Tetmajer, Teodor Axentowicz, Kazimierz Sichulski, Stanisław Gałek, Alfred Terlecki, Jan Rembowski, Zefir Ćwikliński, Vlastimil Hofman, Józef Mehoffer.

Na plener przyjeżdża Jan Stanisławski ze swoimi uczniami: Stefanem Filipkiewiczem, Stanisławem Kamockim i Henrykiem Szczyglińskim, którzy zauroczeni miejscem przez kolejne lata będą wracać do Zakopanego. Pojawia się także grupa artystów pochodzenia żydowskiego, m.in. Abraham Neuman, Max Haneman i Henryk Lewensztadt, z których dwaj ostatni zatrzymali się tu na dłużej. W pobliskim Poroninie mieszkał, w czasie swojego krótkiego pobytu w Polsce, Władysław Ślewiński, utrzymując ł ścisły kontakt z malarzami przebywającymi w Zakopanem.

Artyści zaczęli skupiać się wokół instytucji i zrzeszeń artystycznych. Przede wszystkim wokół Szkoły Przemysłu Drzewnego, zwanej później szkołą Kenara, z którą współpracował, m.in. Władysław Skoczylas czy Szkoły Koronkarskiej im. Heleny Modrzejewskiej (Karol Kłosowski). W 1909 powstało Towarzystwo Sztuka Podhalańska, a rok później spółdzielnia artystyczna „Kilim”.

Przez parę sezonów działały Kursy Wakacyjne. Organizowano prelekcje, koncerty, spektakle (wprowadzony nieco później przez Ritę Sacchetto i Augusta Zamoyskiego Taniec Formistyczny) oraz wystawy, m.in. w Bazarze Polskim. I tak jak w każdym małym, europejskim ośrodku artystycznym spotykano się i dyskutowano o sztuce. Ważnym miejscem tych spotkań był hotelu Stanisława Karpowicza.

Po naturalizmie i młodopolskim symbolizmie nastąpił czas nowych poszukiwań, określanych później awangardą artystyczną. Zakopane naznaczone zostało obecnością ugrupowania Formistów, którego powstanie w r. 1917 oficjalnie uznano za początek awangardy polskiej. Miasto stało się nie tylko sceną, na której ukształtowało się to ugrupowanie, ale przede wszystkim miejscem, gdzie nastąpiła rewolucyjna zmiana myślenia o sztuce.

Dzieło sztuki miało być niezależne od otaczającej rzeczywistości, miało tworzyć własny, wykreowany przez formę świat. Ugrupowanie formistów tworzyło wielu artystów, ale główny trzon stanowili: mieszkający w Zakopanem przez kilka lat Tymon Niesiołowski i Leon Chwistek; August Zamoyski, jeden ze najznakomitszych rzeźbiarzy polskich, który przybył do Zakopanego w roku 1918 (przebywał do roku 1925); bracia Pronaszkowie, Zbigniew i Andrzej, a także, dość krótko, Jacek Mierzejewski.

Związany był z tą grupą także Witkacy, którego myśl o sztuce, tak odmienna i zarazem oryginalna sprawia, że należy zaprezentować go jako zupełnie odrębne zjawisko artystyczne. Możemy przyjąć, że wszyscy oni tworzyli pewnego rodzaju komunę artystyczną, co daje nam już prawo, zgodnie z definicją kolonii, zadać pytanie, czy Zakopane można nazwać kolonią artystyczną i jak wpisuje się w definicję europejskich kolonii artystycznych, tak ważnego zjawiska rozwijającego się na świecie w XIX i na początku XX w.

Na wystawie będą zaprezentowane prace wszystkich wymienionych w tekście artystów. Zostaną one wypożyczone z następujących instytucji: Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Kielcach, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, Muzeum Lubelskiego w Lublinie, Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Okręgowego w Rzeszowie i Muzeum Literatury w Warszawie.

Wystawa będzie stanowiła podsumowanie projektu badawczego, prowadzonego przez Muzeum Nadwiślańskie „Zakopane w Kazimierzu”.

Informacje o wystawie:
Tytuł wystawy: „Między formą a treścią. Zakopiańska kolonia artystyczna”
Wernisaż wystawy: 15 października o godz. 13.00
Termin wystawy: 16 października 2017 – 14 stycznia 2018
Miejsce: Galeria Wystaw Czasowych Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym, Rynek 19
Kuratorzy: Dorota Seweryn-Puchalska
Oprawa graficzna: Norbert Kiljan
Wystawa czynna codziennie: do 31 października w godz. 10.00-17.00, od 1 listopada w godz. 9.00-16.00

Źródło: Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *